Teravih Namazı: Kaç Rekât, Nasıl Kılınır?

Teravih namazı nedir?

Teravih (تَرَاوِيح), Arapça r-v-hkökünden gelir ve sözlükte “rahatlamak, dinlenmek” manasını taşır. Tervîhakelimesinin çoğuludur; namazda her dört rekâtın sonunda verilen kısa istirahat anlamına gelir. Teravih namazına bu adın verilmesinin sebebi, klasik uygulamada her dört rekâtın ardından oturulup kısa bir tesbihat ve duayla dinlenilmesidir. Bu "dinlenmeler" namaza ismini vermiştir.

Hükmü sünnet-i müekkededir — yani Peygamberimizin (s.a.v.) bizzat kıldığı ve devam ettiği, ümmetin terk etmemesi gereken bir sünnettir. Erkekler için olduğu kadar kadınlar için de sünnettir. Cemaatle kılınması sünnet-i kifâye olarak değerlendirilmiştir; bir mahallede bir grup kılınca diğerlerinin sorumluluğu kalkar, fakat şahsen iştirak etmek elbette daha faziletlidir.

Resûlullah (s.a.v.) Ramazan gecesinde kılınan namaz hakkında şöyle buyurmuştur:

“Kim inanarak ve sevabını Allah'tan umarak Ramazan'da kıyam (teravih) ederse, onun geçmiş günahları bağışlanır.”

Bu hadis, teravih namazının büyük sevabının ana delilidir. Önemli olan ifade “îmânen ve ihtisâben”— yani inanarak ve sevabını yalnız Allah'tan umarak. Riya veya alışkanlık ile değil, samimi bir kalple kılmak şarttır.

Teravih namazının vakti

Teravihin vakti, yatsı namazının farzından sonra başlar ve İmsak (sabah namazı) vaktine kadardevam eder. Bu, geniş bir vakittir — Türkiye'de mevsime göre 6 ila 10 saat arasında değişir.

Türkiye'deki camilerin büyük çoğunluğunda teravih, yatsı namazından yaklaşık 15-30 dakika sonra başlar ve 45-90 dakika kadar sürer. Camilerin programı yerel müftülük ve cemaat tercihine göre değişir; mahallenizdeki camiyi takip etmeniz uygundur.

Teravih namazı kaç rekâttır? 20 mi, 8 mi?

Bu, Ramazan fıkhında en çok konuşulan konulardan biridir. Kısa cevap: her iki görüş de — 20 rekât ve 8 rekât — sahih bir ictihada dayanır ve fıkıh ehli tarafından kabul edilmiştir. Türkiye'deki uygulama ve Diyanet İşleri Başkanlığı'nın resmî görüşü 20 rekâttır.

20 rekât görüşünün delili (Diyanet'in benimsediği)

Bu görüşün temel dayanağı, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) vefatından sonra Hz. Ömer'in (r.a.) hilâfeti döneminde sahabenin Mescid-i Nebevî'de cemaatle 20 rekât olarak teravih kılmış olmasıdır. Sa'îd b. Yezîd (r.a.) rivayet eder:

“İnsanlar Ömer'in (r.a.) zamanında yirmi rekât (teravih) kılıyorlardı.”

Hz. Ömer'in bu uygulaması, sahabeden hiçbirinin itirazı olmadan benimsenmiştir. Bu da sahabenin icmâı sayılır. Dört Sünnî mezhebin (Hanefî, Şâfiî, Mâlikî, Hanbelî) cumhûru bu görüşü tercih etmiştir; Mescid-i Harâm'da (Kâbe) ve Türkiye'deki camilerin tamamına yakınında uygulama 20 rekâttır.

8 rekât görüşünün delili

Bu görüşün dayanağı, Hz. Âişe'nin (r.anhâ) şu meşhur rivayetidir:

“Resûlullah (s.a.v.) ne Ramazan'da ne de Ramazan dışında on bir rekâttan fazla kılmazdı.”

Bu 11 rekât, 8 rekât teravih + 3 rekât vitir şeklinde anlaşılmıştır. Çağdaş bazı âlimler (özellikle Selefî gelenekten) bu rakamı tercih eder. Mescid-i Nebevî'de günümüzde bu uygulama vardır (8 rekât teravih + 3 vitir).

Teravih namazı nasıl kılınır?

Teravih, ikişer rekât halinde kılınır ve her iki rekâtın sonunda selâm verilir. Her dört rekâtın sonunda kısa bir oturma süresi (tervîha) verilir; bu sırada cemaat sessizce dua eder veya tesbihat okunur. Aşağıdaki adımları takip edebilirsiniz:

Teravih tesbihatı (tervîha duası)

Her dört rekâtın sonundaki kısa istirahatta Türkiye'deki camilerde okunan klasik tesbihat şu şekildedir:

Türkiye'deki yaygın uygulamada bu tesbihatın ardından bir salavat-ı şerife de okunur: “Allâhümme salli alâ seyyidinâ Muhammed ve alâ âli seyyidinâ Muhammed.” Sonra imam birkaç saniye sessizce bekler ve sonraki dört rekâta geçilir.

Önemli not:Bu tesbihatın bizzat Hz. Peygamber'e (s.a.v.) atfedilen sabit bir hadis kaynağı yoktur; klasik fıkıh kitaplarında müstehapolarak nakledilmiş bir uygulamadır. Yaşatılması güzeldir, fakat farz değildir. Tervîha sırasında bireysel dua, istiğfâr veya zikir de yapılabilir.

Teravih namazının faziletleri

Yukarıdaki son hadis büyük bir rahmettir: rekâtların yalnızca bir kısmını yetiştirenler bile teşvik edilmiştir. Geç katıldıysanız imama uyup tamamlamaya çalışın; erken çıkmak zorundaysanız kıldığınız kadarı da değerlidir. Gücünüze göre kılın.

Teravihte hatim — Kur'an okuma geleneği

Türkiye'deki bazı büyük camilerde Ramazan boyunca teravih namazında Kur'an-ı Kerim hatmi yapılır — yani hâfız imam, her gece bir cüz okuyarak ay sonunda Kur'an'ı baştan sona okumuş olur. 30 cüzlü Kur'an, 30 günde tamamlanır ve hatim duası 27. veya 29. gecede yapılır.

Mahalle camilerinde ise daha çok kısa sûreler (Fil, Kureyş, Mâûn, Kevser, Kâfirûn, Nasr, Tebbet, İhlâs) tertibe göre okunur. Her iki uygulama da geçerlidir; hangisinin uygulanacağı camiye ve cemaatin tercihine bağlıdır.

Evde tek başınıza teravih kılıyorsanız ezberlediğiniz hangi sûre olursa olsun yeterlidir — her rekâtta İhlâs Sûresi okumak bile geçerlidir ve namaz tam olarak sahihtir.

Camide cemaatle mi, evde tek başına mı?

Hz. Peygamber (s.a.v.) teravihi birkaç gece cemaatle kıldıktan sonra evine çekilmiş ve şöyle buyurmuştur:

“Sizin için farz kılınmasından korktum, kılamazsınız diye.”

Hz. Peygamber'in vefatından sonra Hz. Ömer (r.a.) cemaatle teravihi yeniden ihya etmiş; çünkü farz kılınma endişesi artık geçmişti. İnsanları topluca kılarken görünce meşhur sözünü söylemiştir: "Ne güzel bir bid'at!"(Buhârî, Teravih, 1 — yani yeniden canlandırılan güzel bir uygulama anlamında, kötü bir din yenilgisi anlamında değil).

Teravih ile teheccüd farkı nedir?

Her ikisini birden kılmak mümkün müdür? Evet — bazı âlimler camide imamla 8 veya 20 rekât teravih kılıp, sonra İmsak öncesi kalkıp birkaç rekât teheccüd kılarak vitirle bitirmeyi tavsiye eder. Diğerleri ise Ramazan'da teravihin kıyâmü'l-leyl yerine geçtiğini söyler. Detaylı bilgi için Teheccüd Namazı rehberimize bakabilirsiniz.

Teravih kaçırılırsa ne yapılır?

Teravih sünnet olduğu için kazâsı yoktur; yani kaçırdığınız bir geceyi ertesi gün telâfi etmezsiniz. Bununla birlikte yapabilecekleriniz:

• Eğer camide cemaate yetişemediyseniz, eve gelince mümkün olduğunca evde kılın. İki rekât bile niyetle kıldığınızda sevap kazandırır.
• Camiye geç gittiyseniz, imam hangi rekâtta olursa olsun ona uyun. İmam selâm verdikten sonra eksik kalan rekâtları kendiniz tamamlayın (20 veya 8 rekâta kadar), sonra vitire uyun.
• Hastalık, yolculuk veya yorgunluk sebebiyle kılamadıysanız, niyetli olmak bile sevap getirir (Buhârî, Cihâd, 1; Hadis no: 2996 — "Ameller niyetlere göredir").
• Son 10 gece Ramazan'ın en kıymetli zamanıdır. İlk geceleri kaçırdıysanız, son dilimde — özellikle Kadir Gecesi adayı tek gecelerde — ekstra gayret gösterin.

Teravihin ardından vitir

Vitir, gecenin son namazıdır ve teravihten sonra kılınır. Cemaatle imam, teravih bittikten hemen sonra vitiri kıldırır. Peygamberimiz (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:

“Gece namazlarınızın sonunu vitir yapın.”

Eğer uyuduktan sonra teheccüd kılmayı düşünüyorsanız vitri teheccüdden sonraya bırakın. Teravihiniz gecenin son namazı olacaksa, hemen ardından vitirle bitirin. Bir gecede iki vitir kılınmaz (Ebû Dâvûd, Tatavvu', 27 — Hadis no: 1439).

Teravihi düzenli kılmak için pratik tavsiyeler

Sıkça sorulan sorular