Zekât Hesaplayıcı
Zekât nasıl hesaplanır? Nisap miktarı, havl, %2.5 oranı ve zekât verilebilecek sekiz sınıf (Tevbe 9:60) hakkında Diyanet İşleri Başkanlığı'nın güncel ilmihaline uygun rehber.
Hızlı hesap kılavuzu
- Tüm mallarınızı toplayın: nakit + altın + gümüş + hisse + ticaret malı + alacaklar.
- Borçlarınızı düşün: aktif krediler, vadesi gelmiş borçlar, ödenecek faturalar.
- Net rakamı, güncel nisap miktarı ile karşılaştırın (595 gr gümüş — TL karşılığı).
- Nisabı aşıyor ve üzerinden bir kamerî yıl geçtiyse: net mal × 0.025 = zekâtınız.
- Hesabı kamerî takvime göre yapın (havl tarihinizi sabit tutun).
Örnek: 200.000 TL net mal × 0.025 = 5.000 TL zekât. Gümüş nisabı bugün ~30-40 bin TL civarındadır, tam değer için Diyanet İşleri Başkanlığı'nın güncel nisap bildirimini takip ediniz.
Zekâtın İslam'daki yeri
Zekât, İslam'ın beş şartından biridir ve Kur'an-ı Kerim'de namazla birlikte 30'dan fazla yerde anılır: «Namazı kılın, zekâtı verin ve Allah'a sımsıkı sarılın» (Hac 22:78). Hz. Peygamber (s.a.v.) Muâz b. Cebel'i Yemen'e gönderirken şöyle tembihledi: «Onlara, Allah'ın kendilerine zekâtı farz kıldığını öğret; zenginlerinden alınıp fakirlerine verilir» (Buhârî 1395, Müslim 19).
Zekâtın amacı sadece fakire yardım değildir; aynı zamanda malı temizler, nefsi cimrilikten arındırır, toplumda servet birikimini engeller ve sosyal adaleti sağlar. Diyanet İşleri Başkanlığı, zekâtın bir vergi değil ibadet olduğunu vurgular; bu nedenle vergi ödemeyi zekâtın yerine geçmiş saymak doğru değildir.
Nisap — zekâtın asgari sınırı
Hz. Peygamber (s.a.v.) iki ölçü belirlemiştir: 20 miskal altın (≈ 85 gram)ve 200 dirhem gümüş (≈ 595 gram). Klasik dönemde bu iki ölçü değer olarak birbirine yakındı, fakat günümüzde gümüşün altına oranı yaklaşık 1/80'e düşmüştür. Bu nedenle Diyanet, fakirin lehine olduğu için nakit, ticaret malı ve karışık mallarda gümüş nisabını esas almayı tavsiye eder. Sadece altın türünden mal için altın nisabı kullanılır.
Havl — kamerî bir yıl
Havl, malın nisaba ulaştığı andan itibaren kamerî bir yıl (~354 gün) geçmesidir. Mal yıl içinde nisabın altına düşerse havl bozulur. Tarım ürünlerinde ise havl şartı aranmaz; hasat anında öşür verilir.
%2.5 oranı (kırkta bir)
Para ve para hükmündeki tüm varlıklarda zekât oranı %2.5'tir; yani 40 birimde 1 birim. Bu oran Hz. Peygamber'in (s.a.v.) «Gümüşte kırkta bir vardır» (Buhârî 1454) hadisiyle sabittir ve İslam ümmeti üzerinde ittifak edilmiştir.
Zekâta tâbi mallar ve oranları
| Mal türü | Oran |
|---|---|
| Nakit (TL ve döviz) | %2.5 |
| Altın (85 gr ve üzeri) | %2.5 |
| Gümüş (595 gr ve üzeri) | %2.5 |
| Hisse senedi ve yatırım fonu | %2.5 |
| Ticaret malı (stok) | %2.5 |
| Tarım ürünleri (öşür) | %10 / %5 |
| Hayvanlar (deve, sığır, koyun) | Ayrı tarife |
Zekât verilebilecek sekiz sınıf
Tevbe sûresi 60. âyet, zekâtın verilebileceği sınıfları açıkça sayar: «Sadakalar (zekâtlar) ancak fakirler, miskinler, zekât işlerinde çalışanlar, kalpleri ısındırılacak olanlar, köleler, borçlular, Allah yolunda olanlar ve yolda kalmışlar içindir»(Tevbe 9:60).
1Fakirlerالفقراء
Geçimini sağlayacak asgari mala sahip olmayan kimseler.
2Miskinlerالمساكين
Hiçbir şeyi olmayan, dilenmek zorunda kalan en yoksullar.
3Zekât memurlarıالعاملين عليها
Zekâtı toplayan, dağıtan görevliler (devlet memurları).
4Müellefe-i kulûbالمؤلفة قلوبهم
Kalpleri İslam'a ısındırılmak istenen yeni Müslümanlar veya potansiyel destekçiler.
5Kölelerفي الرقاب
Hürriyetini satın almak isteyen köleler (günümüzde mahkûm fidyesi vb. uygulamalar).
6Borçlularالغارمين
Geçerli sebeple borçlanmış, ödeyemeyecek durumdaki kimseler.
7Allah yolundaفي سبيل الله
Cihad edenler, ilim talipleri, İslam'a hizmet eden müesseseler.
8Yolda kalmışابن السبيل
Memleketinde zengin olsa bile seyahatte parasız kalmış kimseler.
Anne, baba, eş, çocuk ve torunlara zekât verilmez; onların geçimi zaten size farzdır.
Sık sorulan sorular
- Zekât nedir ve kimlere farzdır?
- Zekât, İslam'ın beş şartından biridir; akıllı, ergenlik çağına ulaşmış, hür ve nisap miktarı veya daha fazla mala mâlik olup üzerinden kamerî bir yıl (havl) geçen her Müslümana farzdır. Kelime anlamı «temizlenmek, arınmak, çoğalmak»tır. Yüce Allah şöyle buyurur: «Onların mallarından, kendilerini temizleyeceğin ve arındıracağın bir sadaka al» (Tevbe 9:103). Diyanet İşleri Başkanlığı'nın 1980'den bu yana yayımladığı ilmihalde zekât farz-ı ayın olarak tanımlanır; bilerek terk eden büyük günah işlemiş olur.
- Zekât nisabı nedir? Gümüş mü, altın mı esas alınır?
- Nisap, zekâtın farz olduğu asgari mal miktarıdır. Klasik fıkıhta iki ana ölçü vardır: 200 dirhem gümüş (yaklaşık 595 gram) ve 20 miskal altın (yaklaşık 85 gram). Diyanet İşleri Başkanlığı, fakirin lehine olduğu için günümüzde nakit ve ticaret malı zekâtında gümüş nisabını (595 gram gümüş karşılığı) esas almayı tavsiye eder; çünkü gümüşün TL karşılığı çok daha düşüktür, bu da daha fazla kişinin zekât vermesini sağlar. Altın nisabı ise altın türünden mallarda kullanılır. Borçları çıktıktan sonra elinizde nisap miktarı veya üzerinde mal kalıyorsa, zekât farz olur.
- Havl nedir? Hangi tarihi takip edeyim?
- Havl, malın nisaba ulaştığı andan itibaren üzerinden geçmesi gereken kamerî bir yıldır (yaklaşık 354 gün). Mal yıl içinde nisabın altına düşerse havl bozulur; nisaba tekrar ulaştığı tarihten itibaren yeni bir havl başlar. Pratikte birçok Türk Müslüman zekâtını Ramazan ayında verir — çünkü sevap kat kat artar — ancak farz olan, kendi havl tarihinizde zekâtı vermektir. Havl tarihinizi hicrî takvimde kaydetmeniz pratik olur; örneğin ilk defa nisaba 1 Şâban'da ulaştıysanız her yıl 1 Şâban'da zekât hesabınızı yapacaksınız.
- Zekât oranı neden %2.5'tir? Bu oran neye göre belirlendi?
- %2.5 (yani kırkta bir, 1/40), Hz. Peygamber'in (s.a.v.) açıkça belirlediği orandır: «Gümüşte kırkta bir vardır» (Buhârî 1454). Bu oran nakit, altın, gümüş, ticaret malı ve hisse senedi gibi tüm parasal varlıklar için geçerlidir. Tarım ürünlerinde oran farklıdır: yağmurla sulanan arazilerde %10 (öşür), sulamayla sulananlarda %5; hayvanlarda (deve, sığır, koyun) ayrı nisap ve oranlar uygulanır. Madenlerde ise %20 (humus) oranı vardır.
- Zekât kimlere verilir?
- Zekât verilecek sekiz sınıf, Tevbe sûresi 60. âyette açıkça sayılmıştır: «Sadakalar (zekâtlar) ancak fakirler, miskinler, zekât işlerinde çalışanlar, kalpleri ısındırılacak olanlar, köleler, borçlular, Allah yolunda olanlar ve yolda kalmışlar içindir. Bu, Allah tarafından konulmuş bir farzdır. Allah hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir» (Tevbe 9:60). Türkiye bağlamında bunlar: fakirler ve miskinler (yoksullar), borçlular, talebeler, ihtiyaç sahibi seyahat edenler ve İslam'a hizmet eden müesseseler (cami, Kur'an kursu, vakıflar) gibi gruplara dönüşür. Anne, baba, eş, çocuk ve torunlara zekât verilmez — onların nafakası zaten size farzdır.